پيمان جهاني حقوق كودك داراي يك مقدمه و54ماده است كه 41ماده آن حقوق كودك را مطرح مي سازد و13ماده آن درباره چگونگي اجراي آن درهركشور است .

اين پيمان به طوركلي چهارزمينه اصلي را درارتباط باكودكان موردتوجه قرارمي دهد كه

عبارتند از :بقاء ،رشد، حمايت ومشاركت

اينك به اختصار به مواد پيمان حقوق كودك اشاره مي شود:

باپيمان جهاني حقوق كودك آشناشويم

پيمان جهاني حقوق كودك يك پيمان نامه بين المللي است كه براي دفاع وحمايت ازحقوق كودكان تهيه شده است اين پيمان پس ازده سال گفتگو بين كشورهاي عضو سازمان ملل درسال 1989 ميلادي تدوين گرديد ودرسال 1990 به مرحله اجرا درآمد.

درحال حاضر از193 كشورجهان ،191كشور به اين پيمان ملحق شده وخود را ملزم به اجراي مفاد آن نموده اند. جمهوري اسلامي ايران درسال 1373 به صورت مشروط به پيمان حقوق كودك ملحق گرديده است .

آشنايي با پيمان حقوق كودك براي تمام كساني كه باكودك سروكاردارند ،امري ضروري است اين ضرورت براي والدين ،مربيان ، معلمان وخودكودكان ،ازاهميت بيشتري برخورداراست .

ضرورت تدوين پيمان جهاني حقوق كودك

پيمان جهاني حقوق كودك براساس نيازهاي كودكان كه ناشي از ضرورت هاي زيراست ، تدوين شده است :

1- اهميت دوران كودكي

دوران كودكي دررشدوپرورش اهميت ويژه اي دارد درواقع پايه واساس رشد جسمي، ذهني،عاطفي واجتماعي كودكان دراين سال ها شكل مي گيرد ازاين رو، توجه به اين دوران ازراه وضع قوانين مناسب براي كودكان وتلاش درراه بهتر كردن شرايط زندگي آنان، امري ضروري است .

2-آسيب پذيري كودكان

كودكان به علت شرايط سني خودآسيب پذيرند ونيازبه حمايت ومراقبت بزرگترها دارند آسيب پذيري كودكان ايجاب مي كندكه با وضع قوانين مناسب وحمايت ومراقبت لازم ازآنان ،رشد كردن شرايط جسم وروان آنان را تامين كنند.

3-تفاوت كودكان با بزرگسالان :

ضرورت قوانين خاص براي كودكان ازاين اصل اساسي روانشناسي ناشي مي شود كه كودكان نه تنها ازنظركميت ، بلكه ازنظر كيفيت با بزرگسالان تفاوت هاي اساسي دارند وخواست ها،نيازها وويژگي هاي خودرا دارند بنابراين ازنظر حقوق نيز به قوانين خاصي دارند كه با بزرگسالان متفاوت است .

پيمان جهاني كودك ويژگي هاي داردكه آن را ازساير پيمان هاي بين المللي ، متمايز مي سازد .مهمترين ويژگي هاي اين پيمان به شرح زيراست :

1-پذيرش عمومي پيمان :

باآن كه كشورهاي جهان ازنظراقتصادي ،اجتماعي، سياسي وفرهنگي با يكديگر تفاوت دارند ،اما تمام كشورها به استثناي دوكشور- آن را پذيرفته اند واين امرنشان ميدهد كه دولت ها به زندگي كودكان اهميت مي دهندوبه اين نكته باور دارندكه كودكان امروز، سازندگان فرداي جامعه اند.

2-گستردگي مخاطبان پيمان :

پيمان حقوق كودك تمام افراد زير 18سال را دربرمي گيرداين گروه بيشترين تعداد جمعيت جهان را به ويژه دركشورهاي درحال توسعه تشكيل مي دهد واز طرفي ، مهمترين بخش جمعيت جهان به شمار مي آيد درواقع اين پيمان ، بعد ازاعلاميه حقوق بشر بيشترين ومهمترين بخش جمعيت جهان- يعني كودكان ونوجوانان – را زيرپوشش حمايتي خودقرارمي دهد .

3-انعطاف پذيري پيمان :

ازآنجا كه پيمان حقوق كودك براي اجرا دركشورهاي مختلف جهان با شرايط سياسي، فرهنگي، اقتصادي واجتماعي متفاوت تدوين شده است از انعطاف پذيري كافي برخوردار است تابتواندباوجود اين تفاوت ها درتمام كشورهاي جهان قابليت كاربرد واجرا داشته باشد .

4-جامعيت پيمان :

پيمان حقوق كودك ،تمام جنبه هاي رشد كودك را شامل مي شود .رشدجسمي، ذهني، عاطفي واجتماعي كودك درمواد مختلف اين پيمان مورد توجه قرار گرفته است وازاين رو با اصول وقوانين روانشناسي كودك تطابق دارد .

5-نگرش علمي پيمان

پيمان حقوق كودك ازآنجا كه حاصل سالهاتجربه وكارمستمر كارشناسان ومتخصصان مسائل كودك درزمينه هاي مختلف است ازنگرش علمي وصحيح نسبت به كودك برخورداراست وبه دورازتعصبات ملي ،نژادي ، سياسي، مذهبي، قومي و... اصول راهنماي حقوق كودك را كه شامل همه كودكان جهان مي شود ، ارائه مي دهدوازطرفي كودك رابه عنوان موجودي مستقل ومتفاوت ازبزرگسالان بانيازها وويژگي هاي خاص خود درنظر مي گيرد.

6-توجه به نهادخانواده

باتوجه به اهميت خانواده دررشد وپرورش كودكان وتامين سلامت جسمي ورواني آنان پيمان حقوقي كودك علاوه برتوجه به كودك ،به لزوم كمك وحمايت ازخانواده ها توسط دولت ها، براي انجام وظايف خود،تاكيد وتوجه دارد...

7-اهميت منافع كودك

پيمان حقوق كودك به گونه اي تدوين شده است كه درهمه مواد خود، منافع ومصالح كودك را دراولويت قرارداده است وعلاوه براين جهت گيري كلي، ماده خاصي را به اين موضوع اختصاص داده است .

مواد پیمان نامه:

ماده 1- تعريف كودك

كودك كسي است كه سن اوكمتراز 18سال باشد مگر اين كه براساس قانون ملي قابل اعمال، سن قانوني كمترتعيين شده باشد.

ماده 2- منع تبعيض :

حقوق اين پيمان بدون استثناء متعلق به همه كودكان است ودولت ها بايد كودكان را دربرابر هرگونه تبعيض ، حمايت كنند.

ماده 3-منافع كودك:

درهراقدامي بايد منافع عاليه كودك درنظرگرفته شودودرصورتي كه والدين ياسرپرستان كودك دراين زمينه كوتاهي كنند،دولت ها بايدحمايت ومراقبت لازم را ازكودكان به عمل آورند.

ماده 4-تحقق حقوق كودك :

دولت ها بايددرراه اجراي پيمان حقوق كودك بيشترين تلاش خودرا به كاربندند.

ماده 5-سرپرستي والدين :

دولت ها بايدحقوق ومسئوليت هاي والدين ياكسي كه سرپرستي كودك به عهده اومي باشد را درارتباط با پرورش كودك،محترم بشمارند.

ماده 6-بقاء وپيشرفت :

هركودك داراي حق طبيعي زندگي است ودولت ها بايدزندگي،بقاء ورشدكودك راتضمين كنند.

ماده 7-نام ومليت

هركودك حق دارد ازنام، مليت وپيوندهاي خانوادگي اومي شود ،حمايت شود.

ماده 9-جدايي ازوالدين :

كودك حق داردكه باوالدين خودزندگي كندونمي توان اورا به اجبار ازپدر ومادرخودجداكردمگراينكه اين امر،به سوداوباشد.

ماده 10-پيوستن به خانواده

كودكان ووالدين آنها حق دارند به منظورملحق شدن به يكديگر كشوري راترك كنندوبادوباره به كشورخودبازگردند.

ماده 11-منع انتقال غيرقانوني كودك:

دولت ها بايد ازانتقال غيرقانوني كودكان بوسيله پدرمادريا افراد ديگربه كشورهاي ديگر،ممانعت كنند.

ماده 12-آزادي عقيده كودك:

كودك حق دارددرمواردي كه به زندگيش مربوط مي شود،آزادانه عقيده خودرابيان كند.

ماده 13-آزادي بيان كودك

كودك حق داردعقايدخودرا بيان كندوبدون توجه به مرزها ،كسب اطلاعات نمايد.

ماده 14-آزادي انديشه ومذهب:

دولت ها بايدآزادي انديشه ومذهب كودك وحق هدايت كودك توسط والدين خودرا محترم بشمارند.

ماده 15-آزادي اجتماعي:

كودكان حق دارندكه بايكديگر ارتباط داشته باشندوتشكيل اجتماعات دهند

ماده 16-حفظ حريم كودك:

امورخصوصي،خانوادگي ومكاتبات كودكان بايددربرابرهرنوع دخالت ،بي حرمتي وافترا،محافظت شود.

ماده 17-دسترسي به اطلاعات مناسب

دولت ها بايدامكان دسترسي كودكان به اطلاعات مناسب را تضمين كنندودرمحافظت آنان دربرابر اطلاعات زيان آور، بكوشند.

ماده 18-مسئوليت والدين:

پدرومادر دررشد وپرورش كودكان مسئوليت مشترك دارند ودولت ها بايد دراين امر به آنان كمك كنند.

ماده 19-منع بدرفتاري باكودك

دولت ها موظف هستند كودك را ازهرنوع بدرفتاري والدين با سرپرستان ديگرمحافظت كنندوبراي جلوگيري ازهرنوع سواستفاده ازكودك، اقدامات مناسب اجتماعي را انجام دهند.

ماده 20-كودكان بي سرپرست

دولت ها بايد به كودكان محروم ازخانواده كمك كنند وجايگزين مناسبي براي آنان تعيين نمايند.

ماده 21-فرزندخواندگي

دركشورهايي كه نظام فرزند خواندگي وجوددارد، اين امربايد باتوجه به منافع عاليه كودك باكمك مقامات ذي صلاح، انجام گيرد

ماده 22-كودكان پناهنده

دولت ها بايد باهمكاري سازمان ذي صلاح ،كودكان پناهنده باپناه جورا مورد حمايت قراردهند.

ماده 23-كودكان معلول :

كودكان معلول براي برخورداري ازيك زندگي مناسب، به آموزش، پرورش ومراقبت ويژه نيازدارند.

ماده 24-خدمات بهداشتي:

كودكان حق دارند ازبالاترين سطح بهداشت وخدمات پزشكي برخوردار شوند. دولت هابايد برگسترش مراقبت ها وآموزشهاي همگاني بهداشتي، توجه خاص مبذول دارند.

ماده 25-بررسي موقعيت كودك :

وضع كودكي كه ازطرف دولت به افراد ياخانواده ها سپرده مي شود بايد مورد ارزيابي منظم قرارگيرد.

ماده 26-تامين اجتماعي :

هركودك حق دارد ازتامين اجتماعي ازجمله بيمه اجتماعي برخوردار شود

ماده 27-سطح زندگي

هركودك حق دارد ازسطحي اززندگي برخوردار شودكه رشد جسمي، ذهني، رواني واجتماعي اورا تامين كند.

ماده 28-آموزش وپرورش

برخورداري ازآموزش وپرورش حق هركودك است ودولت ها بايد امكان آموزش ابتدايي رايگان واجباري رابراي همگان فراهم آورند.

ماده 29-آموزش ارزش ها:

هدف آموزش وپرورش بايد رشد شخصيت وتوانايي هاي كودك به كامل ترين صورت باشد وكودك را براي زندگي فعال درجامعه آزاد، آماده سازد.

ماده 30-كودكان اقليت هاي قومي ومذهبي

كودكان اقليت هاي قومي ومذهبي حق برخورداري ازفرهنگ خودوانجام اعمال مذهبي وتكلم به زبان خويش را دارا هستند.

ماده 31-بازي وفعاليت هاي فرهنگي:

كودك حق بازي، تفريح ومشاركت درفعاليت هاي فرهنگي وهنري را دارد .

ماده 32-كاركودكان

كودك بايد دربرابر كاري كه رشد وسلامت اورا تهديد مي كند، حمايت شود.دولت ها بايد حداقل سن كار وشرايط كاركودكان را مشخص كنند.

ماده 33-موادمخدر:

كودكان بايد درمقابل استفاده ازموادمخدر وشركت درتوليدوتوزيع آن ،محافظت شوند.

ماده 34-سواستفاده جنسي :

دولت ها بايدكودكان را دربرابر هرنوع سوء استفاده جنسي مورد حمايت قراردهند.

ماده 35-خريدوفروش كودك:

دولت ها بايد اقدامات لازم را براي جلوگيري ازخريد وفروش وربوده شدن كودكان به عمل آورند.

ماده 36-ديگرشكل هاي استثمار

كودك بايد درمقابل هرگونه استثمار كه سلامت ورشد اورابه مخاطره مي اندازد، مورد حمايت ومحافظت قرارگيرد.

ماده 37-منع شكنجه

هيچ كودكي نبايد مورد شكنجه ، رفتارستمگرانه وبازداشت غيرقانوني قرارگيردمجازات اعدام وحبس ايد درمورد خلاف كاري هاي كودكان زير18سال، ممنوع است .

ماده 38-درگيري هاي مسلمانه

هيچ كودك زير15سال نبايد دردرگيري هاي مسلحانه شركت كند.دولت ها بايد درزمان درگيري هاي مسلحانه ازكودكان مراقبت وحمايت به عمل آورند.

ماده 39-توان بخشي كودكان

دولت ها موظف هستندازكودكان آسيب ديده از جنگ، بدرفتاري واستثمار، مراقبت وحمايت كنند.

ماده 40- دادرسي ويژه كودكان

كودكان بزهكار براي دفاع ازخودحق دارندازرفتارمناسب مساعدت ومشورت قانوني برخوردار شوندوتاحد امكان ازتوسل به اقدامات شديد درمورد آنان پرهيز شود.

ماده 41-رجحان قوانين موثرتر

هيچ يك از مواد پيمان حاضر، قوانين داخلي يا بين المللي لازم الاجرا دركشورهاي عضو كه درجهت تحقق حقوق كودك موثرترباشد ازتحت تاثير قرارنمي دهد

مواد 42تا54-درموردچگونگي اجراي پيمان وعملكرد دولت ها درارتباط با آن است كه اهم نكات مندرج دراين مواد به شرح زيرمي باشد .

-آشنا كردن عموم مردم، خانواده ها وكودكان با مفاد پيمان حقوق كودك يا استفاده از شيوه هاي گوناگون آموزشي، تبليغي واطلاع رساني .

- تشكيل كميته بين المللي حقوق كودك به منظور بررسي پيشرفت كشورهاي عضو درتحقق تعهدات مندرج درپيمان حقوق كودك

-گزارش دهي منظم كشورهاي عضو پيمان به كميته حقوق كودك درمورد وضعيت كودكان وچگونگي اجراي پيمان .

- به منظور تحقق هرچه بيشترحقوق كودك وافزايش همكاري هاي بين المللي دراين زمينه ، كميته مي تواند ازآژانس هاي تخصصي، صندوق كودكان سازمان ملل متحد وساير ارگان هاي سازمان ملل متحدجهت شركت درجلسات كميته يا ارائه گزارش دعوت به عمل آورد.

كميته حقوق كودك مي تواند برحسب مورد ازآژانس هي تخصصي، صندوق كودكان سازمان ملل وساير سازمان هاي ذيصلاح درخواست نمايد نظرات تخصصي درمورد اجراي پيمان ارائه نمايند.

تحقق حقوق كودك درهركشور مستلزم بسيج عمومي وتلاش همگاني است وبراين باوراساسي استواراست كه كودكان نيزحقوقي دارندكه خودقادربه دستيابي به آن نيستند واين بزرگسالان هستندكه بايد با تلاش پيگير ومستمر درسطح ملي وبين المللي درتحقق آن بكوشند.